ترکیه و اسرائیل در لبه رویارویی قرار گرفتند
روزنو :ترکیه و اسرائیل به رغم تشدید تنش های کلامی و سیاسی طی ۲-۳ سال اخیر، هیچگاه به سمت قطع کامل روابط سیاسی و دیپلماتیک نرفتند؛ چون ملاحظاتی دارند از جمله ۲ متحد بسیار نزدیک دارند که برای هر دو طرف بسیار مهم است.
مازیار آقازاده در عصر ایران نوشت: روابط سیاسی ترکیه و اسرائیل که پس از آغاز جنگ در غزه به تیرگی گراییده، با اظهارات و انتقادات تند مقامات دو طرف طی روزها و هفته های گذشته وارد تنش بیشتری شده است.
رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه ۲ روز پیش در اظهاراتی، صهیونیست را یک ایدئولوژی خطرناک و افراطی توصیف کرد که برای ترکیه و جهان خطرزاست و اعلام کرد که آنکارا باید برای حفاظت از خود، در مقابل ایدئولوژی افراطی صهیونیست ها بایستد.
همزمان مقامات اسرائیل نیز اظهارات متقابل تندی بیان کرده و حتی کابینه اسرائیل با اکثریت آرا رای به شناسایی رسمی موضوع "کشتار ارامنه به دست امپراتوری عثمانی در سال ۱۹۱۵ " به عنوان یک واقعه تاریخی در تقویم رسمی این رژیم داد.
نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل نیز دیروز اعلام کرد اظهارات ضداسرائیلی مقامات ترکیه علیه تل آویو را در دیدار با ترامپ مطرح خواهد کرد.
اما به رغم این تنش سیاسی سطح بالا بین ترکیه و اسرائیل، دو طرف همزمان دو متحد نزدیک دارند که احتمال می رود در صورت بالا گرفتن تنش و از کنترل خارج شدن آن، این دو متحد نزدیک وارد عمل شده و بین آنکارا و تل آویو میانجیگری و رفع تنش کنند. این دو متحد عبارتند از: جمهوری آذربایجان و شخص ترامپ.
مثلا در موضوع شناسایی رسمی کشتار ارامنه از سوی اسرائیل، این اقدام در حالی است که تل آویو رابطه راهبردی نزدیکی با دولت جمهوری آذربایجان دارد و به محض اعلام خبر این تصمیم، وزارت خارجه باکو در یک موضعگیری صریح از مقامات تل آویو خواسته است تا در این تصمیم تجدید نظر کند.
جمهوری آذربایجان پیوندهای نزدیکی با تل آویو و آنکارا دارد و نمی خواهد رابطه اش با هر دو متحد نزدیکش تحت تاثیر تنش های سیاسی بین آنها قرار گیرد، از این رو انتظار می رود که دولت باکو در این زمینه وارد لابی شده و مقامات اسرائیلی را از این اقدام برحذر دارند.
البته پس از آغاز جنگ غزه و ادامه رابطه نزدیک سیاسی و اقتصادی باکو با تل آویو، افکار عمومی ترکیه که غالبا طرفدار فلسطین و مخالف نسل کشی اسرائیل در غزه بوده و هستند، بر رویکرد دولت باکو در حفظ روابط نزدیکی و راهبردی با تل آویو با دیده شک و تردید نگریسته و موضعی منتقدانه نسبت به سیاست خارجی نزدیک ترین متحد ترکیه در قفقاز ابراز می کنند.
ملی گرایان ترکیه و جمهوری آذربایجان طی سال های گذشته به قدری روی روابط نزدیک ترکیه و جمهوری آذربایجان مانور داده اند که شعار "یک ملت -دو دولت" را درباره رابطه نزدیک ترکیه و باکو مطرح می کنند؛ اما روابط نزدیک دولت لائیک باکو با اسرائیل که روز به روز تقویت می شود و به هیچ وجه تحت تاثیر موضوع نسل کشی در غزه قرار نگرفته در کنار رابطه سرد و متشنج حکومت اسلامگرای اردوغان با دولت تل آویو، سوال های جدی را درباره آینده روابط باکو- آنکارا از منظر ترجیحات سیاست خارجی شان مطرح ساخته است.
بسیاری از نخبگان سیاسی ملی و اسلامی در آنکارا طی 2-3 سال گذشته این سوال را مطرح می کنند که جمهوری باکو در نهایت در ترجیح سیاست خارجی خود به کدام سمت خواهد رفت و آیا در صورت تشدید تنش و یا حتی وقوع یک جنگ فرضی بین ترکیه و اسرائیل، همچنان اصلی ترین تامین کننده انرژی و مهم ترین متحد سیاسی و اقتصادی تل آویو در منطقه قفقاز جنوبی باقی خواد ماند یا نه؟
مورد دیگر در رابطه متشنج بین ترکیه و اسرائیل، مساله شخص ترامپ است. ترامپی که به گفته مقامات اسرائیل نزدیک ترین رئیس جمهوری تاریخ آمریکا به مواضع اسرائیل است و در عین حال اعلام می کند که رابطه خوبی و به گفته خودش "عالی" با اردوغان دارد و اخیرا در کاخ سفید اعلام کرد به خاطر شخص اردوغان در اجلاس آتی سران ناتو در ترکیه شرکت خواهد کرد.
این نزدیکی بین ترامپ و شخص اردوغان باعث شده که بنابر گزارش ها او در طرح اسرائیلی – آمریکایی ایجاد جنگ داخلی در استان های غربی ایران همزمان با جنگ 40 روزه - با استفاده از کارت گروه های تجزیه طلب مستقر در شمال عراق- بازنگری کند و از سوی دیگر این رابطه شخصی به قدری نزدیک است که ترامپ حاضر شده موتورهای مورد نیاز هواپیمای نسل پنجمی "کان" ترکیه را به رغم وجود قانونی در کنگره آمریکا درباره ضرورت برتری نظامی اسرائیل در برابر دیگر رقبای خاورمیانه ای تل آویو – که ترکیه از عمده ترین آنهاست- در اختیار آنکارا قرار دهد و حتی موضوع فروش جنگنده های نسل پنجمی اف-35 را به ترکیه به طور جدی در دستور کار قرار دهد.
اقدامی که پیش از این بنا به ملاحظات و مخالفت های اسرائیل در اختیار هیچ کشور دیگری در خاورمیانه (حتی در بین متحدان نزدیک آمریکا از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی) قرار داده نشده است؛ و البته معلوم نیست این بار نیز فشار لابی اسرائیل جلوی این اقدام را بگیرد یا نه!
در جمع بندی باید به این مساله اذعان کرد که دورنمای روابط متشنج بین آنکارا و تل آویو به فرض تداوم حکومت حزب حاکم عدالت و توسعه و احزاب دست راستی و افراطی در اسرائیل همچنان بسیار منفی و متشنج باقی خواهد ماند اما ملاحظات هر دو طرف و پیوندهای نزدیک آنها با جهان غرب و نهادهای آن از جمله ناتو و ایالات متحده و برخی کشورهایی مثل جمهوری آذربایجان احتمالا سبب می شود رابطه آنها به سمت جنگ و رویارویی مستقیم نظامی میل نکند. هر چند که در دنیای در حال بازآرایی نظم جهانی، وقوع هر حادثه ای را هر چند با احتمال کم نمی توان از نظر دور داشت.
